Στάδια Ναρκισσιστικής Κακοποίησης: Υποτίμηση

Στάδιο 2: Υποτίμηση

Το δεύτερο στάδιο του κύκλου της ναρκισσιστικής κακοποίησης είναι το στάδιο της υποτίμησης και είναι το στάδιο όπου ο σύντροφος θα περάσει το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με τον ναρκισσιστή σύντροφο του. Μόλις το άτομο με ΝΔΠ αντιληφθεί πως ο βομβαρδισμός αγάπης είχε το αποτέλεσμα που επιθυμεί , να συνδεθεί το θύμα συναισθηματικά μαζί του/της , ξαφνικά και χωρίς κάποιο προφανή λόγο ξεκινάει η διαδικασία της υποτίμησης. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ένα ζευγάρι μετά το αρχικό στάδιο γνωριμίας αρχίζει να έρχεται πιο κοντά και να εξελίσσει την σχέση του. Όμως η σχέση μας με έναν ναρκισσιστή στο σημείο αυτό είναι που αρχίζει να αποκτά ιδιαίτερα δυσάρεστη τροπή. Η αλλαγή στην συμπεριφορά του ναρκισσιστή μπορεί να συμβεί κυριολεκτικά σε μια στιγμή ή πολύ αργά και σταδιακά με τρόπο που αρχικά να μην γίνει αντιληπτός. Το γεγονός παραμένει πως το θύμα έχει αποκαθηλωθεί και πλέον στα μάτια του ναρκισσιστή εμφανίζεται ως άχρηστο και αρχίζει να δέχεται συστηματική υποτίμηση με μεθόδους που δεν έχουν όριο στις πράξεις και δεν γνωρίζουν φραγμούς ηθικής.

Συμπεριφορές που δηλώνουν πως το «ζευγάρι» εισήλθε στο στάδιο της υποτίμησης περιλαμβάνουν συχνά περίπλοκες διαδικασίες που φέρνουν το θύμα να αναρωτιέται πολλές φορές στο που έφταιξε και να αναρωτιέται για την ίδια του την λογική. Το στάδιο αυτό είναι ιδιαίτερα τραυματικό για το θύμα και ο δεσμός τραύματος που ξεκίνησε να δημιουργείται στο πρώτο στάδιο1 συνεχίζει να εξελίσσεται. O δεσμός τραύματος είναι ζωτικής σημασίας για την αλληλεπίδραση μας με τον ναρκισσιστή και την ψυχολογική μας κατάσταση γενικότερα και για αυτόν το λόγο θα αναλυθεί περαιτέρω σε μεταγενέστερο άρθρο. Γενικότερα, τον περισσότερο χρόνο που περνάει το θύμα πλέον με τον ναρκισσιστή σύντροφο, η υποτίμηση αυξάνει σε ένταση. Συμπεριφορές υποτίμησης συμπεριλαμβάνουν αλλά δεν περιορίζονται στις εξής τεχνικές και διαδικασίες:

Απόπειρα αλλαγής του συντρόφου

               Ο ναρκισσιστής πιέζει συστηματικά, είτε ασυναίσθητα είτε ξεκάθαρα το θύμα να αλλάξει. Τα παραδείγματα μπορεί να είναι αναρίθμητα. Μουσικά ακούσματα, χόμπι, ερωτική συμπεριφορά , κυριολεκτικά οτιδήποτε που δεν ταιριάζει με τα γούστα του ναρκισσιστή ή δεν εκπληρώνει την ατζέντα σκοπών του μπορεί να αποτελέσει στόχο. Η πίεση ασκείται είτε με απευθείας υποτιμητικά σχόλια που είναι ξεκάθαρα προσβλητικά και ασεβή είτε με πιο υποχθόνιο τρόπο. Παραδείγματος χάριν «το φόρεμα αυτό θα σου πήγαινε καλύτερα αν ήσουν πιο αδύνατη» ή «ο φίλος σου κάνει καλύτερη δουλειά, μακάρι και εσύ μια μέρα να τον έφτανες».

Αυξανόμενη κακοπροαίρετη κριτική και προσβολές

               Η κακοπροαίρετη κριτική γίνεται αποκλειστικά με σκοπό να μειώσει και να βλάψει το θύμα, κάμπτοντας το ηθικό του και κάνοντας το να αμφιβάλλει για τον εαυτό του. Η συστηματική κακοπροαίρετη κριτική και οι συνεχείς προσβολές δημιουργούν περαιτέρω σύγχυση στο θύμα που εναγωνίως προσπαθεί να καταλάβει που οφείλεται αυτή η ξαφνική αλλαγή και που ευθύνεται ο ίδιος. Τυπικά παραδείγματα είναι ότι ξαφνικά το θύμα ενώ για κάτι που έκανε δεχόταν επικρότηση κατά την διάρκεια του πρώτου σταδίου (για παράδειγμα ο τρόπος που εκφράζεται) σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε στο αντίθετο άκρο. Οι προσβολές μπορούν να αφορούν οτιδήποτε, σωματικό βάρος, ηλικία, τομέας εργασίας και να γίνονται είτε φανερά είτε με πιο υποχθόνιο τρόπο.

Χειραγώγηση (Gaslighting)

               Η χειραγώγηση αποτελεί ένα πολύ βασικό κομμάτι της χειριστικής συμπεριφοράς του ναρκισσιστή και αυτό γιατί μέσω μιας μίξης ψεύδους, μισής αλήθειας ή παράλειψης της αλήθειας, επιχειρείται η αμφισβήτηση της πραγματικότητας του θύματος. Είναι μια ιδιαίτερα κακοποιητική συμπεριφορά που μπερδεύει και υποτιμάει το θύμα περαιτέρω επιδεινώνοντας την ψυχολογική του κατάσταση. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθεί πως τα άτομα με ΝΔΠ είναι παθολογικοί ψεύτες και ψεύδονται για τον οποιοδήποτε σημαντικό ή ασήμαντο λόγο αρκεί να ταιριάζει στην ατζέντα που έχουν κατά νου. Η χειραγώγηση είναι μια συστηματική σκόπιμη συμπεριφορά που μπερδεύει το θύμα και είναι χαρακτηριστικό γενικότερα κακοποιητικών ατόμων. Η συμπεριφορά αυτή συμβαίνει για να γίνει το θύμα εξαρτώμενο από τον θύτη. Η σύγχυση που προκαλείται δίνει στον θύτη αίσθηση εξουσίας και υπεροχής. Ένα ακόμα αρνητικό στοιχείο της χειραγώγησης είναι πως δεν είναι πάντα εμφανής. 

               Για να αντιληφθούμε καλύτερα τι είναι η χειραγώγηση θα θέσουμε κάποια παραδείγματα. Το να αμφισβητεί κάποιος την πραγματικότητα μας ενίοτε (λόγω διαφωνίας ή άλλου σκοπού) δεν είναι χειραγώγηση. Η χειραγώγηση ξεχωρίζει από το επαναλαμβανόμενο της πράξης και τον κακό σκοπό.Παραδείγματα μπορεί να είναι τα εξής: Ο ναρκισσιστής θα προκαλέσει το θύμα σε μια λογομαχία, πολλές φορές για ασήμαντο ζήτημα απλά και μόνο για να επιβληθεί και να κακοποιήσει. Στον διάλογο που θα ακολουθήσει ενώ το θύμα μπορεί να διατηρεί το σπίτι σε μια τάξη , θα κατηγορηθεί ότι σπάνια το κάνει (ή καθόλου) και ότι ο ναρκισσιστής το διατηρεί σε τάξη. Άλλο παράδειγμα μπορεί να είναι το εξής: έχουν συμφωνηθεί διακοπές και ο ναρκισσιστής αλλάζει το πρόγραμμα λέγοντας ότι ουδέποτε κανονίστηκαν ή ότι δεν του εξήγησε το θύμα σωστά τις ημερομηνίες. Τελευταίο παράδειγμα, είμαστε σίγουροι πως ο ναρκισσιστής μας απατά και υπάρχουν αποδείξεις. Ο ναρκισσιστής θα προσπαθήσει να μας βγάλει τρελούς και θα πει οποιοδήποτε ψέμα χρειαστεί. Τα παραδείγματα μπορεί να είναι αναρίθμητα όμως η γενική ιδέα είναι η αμφισβήτηση της πραγματικότητας με κακόβουλο σκοπό.

               Το ζήτημα είναι εδώ πως από το συστηματικά επαναλαμβανόμενο ψεύδος το θύμα αργά, σταθερά και ασυναίσθητα κυλάει προς τον επίπλαστο κόσμο και τον έλεγχο του ναρκισσιστή. Είναι σαν να βρίσκεται σε ομίχλη και τα αρνητικά συναισθήματα αυξάνουν σε ένταση σταδιακά. Συμπτώματα αυτής της συμπεριφοράς στο θύμα είναι τα εξής χωρίς να είναι περιοριστικά:

  • το θύμα σκέφτεται τις αποφάσεις του ξανά και ξανά μήπως δυσαρεστήσει τον ναρκισσιστή
  • αναρωτιέται μήπως είναι πολύ ευαίσθητο και υπερβολικό
  • συναισθηματική αστάθεια
  • αυξανόμενη δυστυχία/θλίψη μέσα στην «σχέση»
  • αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά αλλά δεν μπορούμε να εντοπίσουμε το τι είναι
  • άγχος

Πέραν των συμπτωμάτων της χειραγώγησης, χρήσιμο είναι να αναφερθούν και τα συνήθη χαρακτηριστικά ατόμου που χειραγωγεί.

  • Άρνηση να λάβει υπόψιν τις σκέψεις και τις ανησυχίες μας
  • Ανασκευή των γεγονότων με τρόπο που η ευθύνη να βαρύνει το θύμα
  • Δυσαρέσκεια όταν ειπωθεί η ιστορία της πλευράς του θύματος
  • Συζήτηση με τρίτα άτομα σχετικά με την ψυχική κατάσταση, την συμπεριφορά και τα συναισθήματα του θύματος. 
  • Επιμένει πως συνέβησαν πράγματα που δεν συνέβησαν.

Γιατί όμως ένα άτομο με ΝΔΠ χειραγωγεί; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλή όμως γενικότερα αρνητικές εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία παίζουν μεγάλο ρόλο. Η ανάγκη να υπάρχει έλεγχος είναι πολύ βασική. Όταν ο ναρκισσιστής νιώθει πως απειλείται, νιώθει την ανάγκη για αποδοχή και υποστήριξη. Θέλει οι άλλοι να πιστέψουν την δική τους αφήγηση των γεγονότων για να αποκατασταθεί ο έλεγχος τους στην κατάσταση. Η χειραγώγηση μπορεί επίσης να είναι αποτέλεσμα κάποιου που πιστεύει ότι έχει ανώτερες πνευματικές δυνατότητες από εμάς και θέλει να μας πείσει για την δική του πλευρά ότι είναι πιο ακριβής από την δική μας. Το αν αυτή η πράξη γίνεται συνειδητά δεν είναι ξεκάθαρο: κάποιοι γνωρίζουν πως το κάνουν και προσπαθούν να βελτιωθούν σε αυτό ενώ άλλοι το κάνουν ασυνείδητα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πως η χειραγώγηση βλάπτει τον αποδέκτη και τον φθείρει σε μεγάλο βαθμό να τον κάνει να αισθανθεί εκτός επαφής με τον εαυτό του και τους στόχους της ζωής του.

Απειλές κατά της σωματικής ακεραιότητας

               Τα πράγματα είναι ξεκάθαρα σε αυτό το κομμάτι. Ο ναρκισσιστής σύντροφος μας θα απειλήσει την σωματική μας ακεραιότητα και δεν είναι απίθανο να πραγματοποιήσει την απειλή του. Η βία με οποιοδήποτε τρόπο δεν θα πρέπει να γίνει ανεκτή γιατί η ανοχή της θα διαιωνίσει τον κύκλο της. Σε περίπτωση βίας ο σύντροφος θα πρέπει να εγκαταλείψει την σχέση άμεσα και να ενημερώσει τις αρμόδιες αρχές.

Κακής ποιότητας επικοινωνία

               Η κακής ποιότητας επικοινωνία έχει επιβλαβές αποτέλεσμα στις σχέσεις και είναι βασικό να μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα σημάδια. Αυτά μπορεί να συμπεριλαμβάνουν έναν σύντροφο που δεν ακούει , δεν δίνει σημασία, στρέφει την συζήτηση επάνω του διαρκώς ή γίνεται αμυντικός κατά την διάρκεια της συζήτησης. Τυπικά παραδείγματα κακής επικοινωνίας συμπεριλαμβάνουν τα εξής: Ο ναρκισσιστής σύντροφος

  • Δεν ακούει
  • Δεν εκτιμάει τα συναισθήματα μας
  • Μας διακόπτει ενώ μιλάμε
  • Προσφέρουν άστοχες και μη βάσιμες συμβουλές
  • Είναι συνεχώς απασχολημένοι/αφηρημένοι
  • Χρησιμοποιούν επιθετικό τόνο
  • Παύουν να επικοινωνούν κατά την διάρκεια μιας λογομαχίας εντελώς ή ανταποκρίνονται μη λειτουργικά (stonewalling ο όρος της περίπτωσης αυτής. Θα αναλυθεί περαιτέρω)
  • Είναι αμυντικός
  • Δεν δείχνει ενσυναίσθηση
  • Δεν έχει συναισθηματική νοημοσύνη

Αυξανόμενη- συνεχιζόμενη παραβίαση των ορίων

               Ο ναρκισσιστής σύντροφος θα συνεχίζει να παραβιάζει τα όρια που του έχουμε θέσει χωρίς να τον ενδιαφέρει ο αντίκτυπος που θα έχει σε εμάς. Η παραβίαση των ορίων μας μπορεί να συμπεριλαμβάνει οτιδήποτε έχουμε δηλώσει ή που φαίνεται να μας ενοχλεί.

Τριγωνοποίηση

               Μια πολύ συνηθισμένη τακτική των διαταραχών προσωπικότητας τύπου Β (cluster B) είναι η τριγωνοποίηση. Ιδιαίτερα στην ΝΔΠ αποτελεί μια μέθοδο που ο ναρκισσιστής χρησιμοποιεί κατά κόρον. Λόγω της σημασίας της, θα αναλυθεί περαιτέρω σε επόμενο άρθρο. Μιλώντας πολύ γενικά, η τριγωνοποίηση (triangulation) αφορά την είσοδο ενός τρίτου ατόμου στην σχέση με σκοπό είτε την υποστήριξη του ναρκισσιστή είτε την πρόκληση ζηλοφθονίας του συντρόφου.

Αυξανόμενος έλεγχος και απομόνωση του συντρόφου

               Ο ναρκισσιστής θα αυξήσει την πίεση για να σταματήσει τον σύντροφο του να έχει κοινωνικό κύκλο, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική υγεία του ατόμου. Κάθε επαφή του συντρόφου θα πρέπει να έχει την έγκριση του ναρκισσιστή καθώς και κάθε πράξη. Εάν ο ναρκισσιστής δεν εγκρίνει τις κινήσεις του συντρόφου, με σχόλια και πράξεις θα συστηματοποιηθεί η εναντίωση του στις ελευθερίες του συντρόφου μέχρις ότου επέλθει η απομόνωση και η περαιτέρω εξασθένιση του συντρόφου

Στέρηση συναισθηματικής, ερωτικής και σωματικής επαφής

               Η στέρηση γενικότερης συναισθηματικής έκφρασης αποτελεί μια από τις πιο κακοποιητικές συμπεριφορές του ναρκισσιστή.  Το θύμα αντιμετωπίζει μια αδιάφορη συμπεριφορά που δεν περιλαμβάνει καμμιά τρυφερότητα και στοργή. Δεν γίνονται κινήσεις συνήθεις στις σχέσεις, για παράδειγμα δεν προσφέρεται βοήθεια σε προβλήματα, δεν υπάρχουν αγκαλιές και η ερωτική πράξη είναι μηδαμινή ή ανύπαρκτη. Ουσιαστικά το θύμα ζει στο περιθώριο και σε ένα πλαίσιο κακοποιητικής αδιαφορίας και περιφρόνησης. Οι λόγοι που συμβαίνει αυτό μπορεί να είναι οι εξής: Αρχικά μπορεί να είναι μια μορφή τιμωρίας για κάποιο λόγο πραγματικό ή ιδεατό. Δεύτερον, ο ναρκισσιστής μπορεί να επιθυμεί να λάβει επιπλέον  προσοχή από το θύμα. Τρίτον, συναισθηματικός χειρισμός: Σε αυτή την περίπτωση η χειριστική συμπεριφορά του ναρκισσιστή αποσκοπεί στο να κερδίσει κάτι από το θύμα, να το φέρει εκεί που αυτός επιθυμεί για δικό του όφελος. Περαιτέρω λεπτομέρειες της συμπεριφοράς θα αναλυθούν σε επόμενο άρθρο.

Βιβλιογραφία

  1. Dutton, D.G., & Painter, S. (1993). Emotional attachments in abusive relationships: A test of traumatic bonding theory. Violence and Victims, 8(2), 105-120.

Για περισσότερα άρθρα επισκεφτείτε: meandtheothers.gr

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Translate »
Scroll to Top
 Ελέγξτε το εγχειρίδιο κατόχου σας για περισσότερες πληροφορίες. ΓΝΗΣΙΟ ΡΑΔΙΟ cd ΓΙΑ smart 450 – 70€ ΤΟ ΕΝΑ.